فرهنگ شيعي: تراژيك اما كور، مجيد محمدي

تبليغات خبرنامه گويا	advertisement@gooya.com

اول. در باب سوگناك بودن فرهنگ شيعي و تهي بودن آن از شادي و نشاط بسيار گفته و شنيده ايم. اما در باب تك روايتي و كور بودن اين نگاه تراژيك كمتر سخن گفته شده است. اين نگاه تراژيك به آدم و عالم تنها بر يك روايت مبتني است: محروم شدن اولاد پيامبر از ولايت كه گاه در داستان عاشورا و روايتهاي جانبي و فرعي آن. گاه در داستان امام رضا و مسموم شدن وي. گاه در داستان امام موساي كاظم و زنداني كشيدنهاي وي، گاه در داستان حضرت فاطمه و فدك و گاه در روايت خانه نشيني علي بروز و ظهور پيدا مي كند. هستهء اصي معنايي اين تراژدي كه اكنون در حال از دست دادن معني خود براي شهروند امروز جهان است چشم شيعيان را بر ديگر تراژديها كه دست كمي از تراژدي كربلا ندارند كور كرده است. هستهء اصلي معنايي تراژدي شيعه كه مبناي هويتي آن به شمار مي رود مبتني بر فرهنگ سياسي خانواده سالاري و حكومت سلطنتي (اما سلطنت ائمه) است. امروز شيعيان بخاطر پيروزي يك انديشهء استبدادي (استبداد قبيله سالار امويان) بر نوعي ديگر از استبداد (استبداد خانواده سالار شيعه) و محقق ناشدن دومي اشك مي ريزند. استبداد خانواده سالار شيعه در قرائت سنتي بعدها بواسطهء تحولات اجتماعي و سياسي دو قرن اخير جاي خود را به استبداد قشر سالار يا رباني سالار با عنوان تئوري ولايت فقيه (چه نوع انتصابي و چه نوع انتخابي آن) داد.

دوم. شيعيان در طول 1400 سال عمر اين مذهب چشم خود را بر هزاران تراژدي در ديگر نقاط جهان بسته اند و يك داستان را مرتبا تكرار كرده اند. اگر غفلت گذشته را بتوان با بي اطلاعي از جهان پيرامون توجيه كرد اين توجيهات اكنون كار نمي كنند. شايد بتوان غفلت گذشته از تراژدي محفوف در تجارت برده يا برده داري يا استعمار يا بيگاري كودكان و اسارت زنان در جامعه و خانوادهء مرد سالار را ناشي از فقدان اطلاعات دانست اما امروز پيروان ائمه از هر آنچه در جهان مي گذرد خبر دارند و حتي يك كلمه در باب آنها نمي گويند. كساني كه بر روي منبر براي 72 تن حنجرهء خود را پاره مي كنند در باب كشته شدن حدود يك ميليون نفر در رواندا يا نسل كشي در دارفور حتي يك كلمه نگفتند. حتي امروز كه شيعيان امروز جهاني تر مي انديشند تنها تراژدي براي آنان تراژديهايي است كه يك طرف آن مسلمانان باشند. بنا براين تراژدي تراژدي نمي شود مگر آنكه در خدمت مشروعيت ” ما“ به عنوان يك گروه اجتماعي و كنترل اجتماعي وسياسي توسط ما باشد. دلسوزان خون خدا و شهادت براي عقيده چشم خود را به تمامه بر كشتن هزاران زنداني بخاطر عقيده (البته نه عقيدهء ” ما“ ) در همسايگي شان در زندانهاي كشور در سال 1367 به دستور نائب بر حق امام زمان بستند.
اكنون روزانه دهها و صدها نفر در دنيا به دست جباران و گاه در پيش چشم شيعيان كشته مي شوند، دهها و صدها نفر آگاهانه به كام مرگ مي روند و خود را قرباني عقيدهء خويش مي سازند اما شيعيان مخلص علي حتي نيم نگاهي نيز به آنها نمي اندازند. بسياري از به كام مرگ روندگان امروز بخاطر باورها و عقايدي كشته مي شوند كه با ذهنيت ”ما“ ي امروز همخواني بيشتري دارند (مثل آزادي بيان، دمكراسي و حقوق بشر) در حالي كه با هزار من چسب نيز نمي توان آرمانهاي ائمهء شيعه را به اين نوع نگاه به جهان الصاق كرد.

سوم. داستان كربلا همان طور كه در بازخواني صالحي نجف آبادي آمده متوجه به كسب قدرت يك خانواده در برابر خانواده يا قبيله اي اي ديگر است. حتي اگر هدف نهضت كربلا كسب قدرت سياسي نبوده باشد اين نهضت در كنار هزاران نهضت اجتماعي قرار مي گيرد كه پيشروان آنها به دست حكام جبار اعدام شده اند و شيعيان محترم چشم بر سوگناكي روايت آنها بسته اند. گرچه كشته شدن هر انساني تلخ و تراژيك است اما هيچ توجيهي براي بزرگ نمايي تراژديهاي ائمه و چشم بستن بر هر انچه قبل و بعد از آنان رخ داده وجود ندارد. قتل فروهر ها به دست قصابان خامنه اي دست كمي از سلاخي امام حسين و يارانش به دست سپاه يزيد ندارد اما شيعياني كه اين همه براي مرگ در راه عقيده اشك مي ريزند بسادگي از كنار اين ماجرا گذشتند و حتي نسخهء اصلاح طلب شيعه نيز از قصاب زمان هنوز با عنوان مقام معظم رهبري ياد مي كند. اين چشم بستن در واقع بيانگر اين نكته است كه شيعه همهء تاريخ را همانا تاريخ ائمه مي داند و پايان امامت براي ان پايان تاريخ است.

چهارم. قصابي روحانيت شيعه و پيروان وفادار آن در ربع قرن اخير در حدي كه هيچ كس تصور آن را در سالهاي قبل از انقلاب نداشت ريشه در فرهنگ شيعي دارد. باور به ضرورت قصابي و بيرحمي يك شبه و از آسمان بر قلب و دل حاكمان روحاني نازل نشده است بلكه با اين فرهنگ بزرگ شده و خو كرده بوده اند. در روايتهاي شيعه از داستان كربلا خشونت در همهء ابعاد آن در هر كوي و بر زن و براي افراد در هر سني كه باشند به صور مختلف و به صورت امري عادي روايت مي شود. يزيد و شمر از آن جهت محكومند كه اولاد پيامبر را كشتند و نه از آن جهت كه انسانها را به دم تيغ دادند.
اگر ارزش جان آدمي زاد في نفسه در اين روايت چند صد ساله در گوش و جان شيعيان روايت مي شد شايد امروز با اين حرص و ولع آدم نمي كشتند و صدها شيعهء مخلص در برابر قصابي رهبران ديني خود ساكت نمي ماندند يا در انواع مراسم اعدام ساكت به نظاره نمي نشستند. اگر ارزش عقيده بما هو عقيده (نه به اين عنوان كه عقيدهء ماست) در روايتهاي شيعه از عاشورا صدها سال تكرار مي شد شايد امروز و هر روز دهها نفر به دست نائبان بر حق ائمه صرفا براي ابراز نظر و عقيده در سلول زندان در بند روحانيت حاكم نبودند و حتي شيعيان مخلص براي نقد حاكمان به اعدام محكوم نمي شدند.